IRONScale Labs
← Tüm incelemeler
IRONScale Labs · Nostaljik PSU İncelemesi

Tagan TG530-U22 — İç Yapı İncelemesi 530W

Topower P022-F platformunu; çift fanları, devasa soğutucuları, +3,3V buck devresini ve kapasitör seçimini yakından inceliyorum.

Yusuf 7878
TAGAN TG530-U22

İncelemeye başlarken

Herkese selamlar, yaklaşık 3-4 gün önce Tagan TG530-U22 modelini 2. elden bozuk olarak satın aldım. Normalde istediğim model Tagan'ın BZ serisiydi fakat bizim insanımız 2. elde mükemmel fiyatlandırma yaptığı için 20 yıllık güç kaynaklarına 2.000 TL istiyor. Niye almadığımı anladınız siz. Ben bu güç kaynağını yaklaşık 400 TL'ye aldım. Satıcı sigortası patlak demişti, gerçekten de öyle çıktı. Azıcık baktıktan sonra ana Transistörlerin kısa devreye düştüğünü buldum. Ayrıca güç kaynağındaki kapasitörlerin %90'ı patlak. Zaten muhtemelen ana Transistörler bu yüzden kısa devreye düşmüş. Neyse, bu Tagan markası neyin nesi diyecekler olursa aşağıda markanın küçük bir tarihsel anlatı bulunuyor. İsteyen okuyabilir.

KISA TARİHÇE

Kim bu Tagan?

Tagan fan ızgarası
Tagan fan ızgarası

Tagan, 2000'li yılların başında ortaya çıkan, Almanya merkezli MaxPoint şirketine bağlı bir güç kaynağı markası. MaxPoint'in geçmişi ENERMAX'a kadar uzanıyor. Şirket, başlangıçta ENERMAX'ın Almanya'daki yapılanmasından doğmuş, daha sonra bağımsız hâle gelmiş. Hatta günümüzde oldukça tanınan Be Quiet! Markasının kurucusu da bir dönem MaxPoint bünyesinde çalışmıştı. Tagan'ın ortaya çıkışı da ilginç. 2002 yılında Computex fuarında bir araya gelen mühendislerin, dönemin güç kaynaklarındaki eksiklikleri tartışarak yeni tasarımlar geliştirmeye başladıkları anlatılıyor. Yaklaşık bir yıllık çalışmanın ardından Tagan markası piyasaya çıkıyor.

Tagan elbette kendisi PSU üretimi yapmıyor. Normal ASUS, MSI gibi fason üretim yaptırıyor. Genelde ilk dönemlerinde Topower ile çalışıyorlardı. Bugün inceleyeceğimiz TG530-U22 modelini de Topower üretiyor.

Tagan'ın öbür modellerdan ayıran tarafı tasarım tercihleri. Örneğin Dualengine modellerinde çift trafolu tasarımlar, single/combined ray geçişi yapılabilen 2Force serisi, alışılmadık modüler tasarımlı BZ serisi gibi modelleri vardı. İnternette aratırsanız bunları bulabilirsiniz. Gerçekten tasarımlar çok değişik ve güzel. Tabii her güzelliğin altında bir çirkinlik yatar, Tagan'nın kötü olduğu kısım kapasitör kısmı. İkincil kısımda kullandıkları kapasitör markaları gerçekten leş gibi markalar. Fuhjyyu (AsiaX'in yandan yemişi), AsiaX ve bir sürü garip grup kalitesiz markalar. Primerde de Panasonic gibi kaliteli markalar kullansalarda 105°C yerine 85°C tercih ediyorlar.

Tagan 2010'dan sonra yok oldu gibi bir şey. Artık 2. el sitelerinde temiz bir model bulmak bile oldukça zor. Ayrıca yukarıda dediğim gibi, kullanılan kapasitörler leş gibi olduğundan ve ünitelerin çoğunluğu minimum 15 - 20 yıllık olduğundan dolayı çoğunluğu patlak oluyor. Yani güç kaynağını düzgün bir şekilde kullanmak için temizlemek, bakımlarını yapmak ve kapasitörleri değiştirmek şart gibi bir şey. Çoğu kişi de bu topa girmez elbette.

Neyse burası bayağı bir uzadı. Artık incelemeye geçebilirsiniz.

1. BÖLÜM

Dış Tasarım ve Kutu İçeriği

Kutu ve Kutu İçeriği

Tahmin edebileceğiniz gibi maalesef ki elimde kutusu veya herhangi bir aksesuarı yok. Sonuç olarak bu güç kaynağı neredeyse 20 yıllık, bu kadar uzun bir sürede kutuyu aksesuarları tutmak yani, zor. Ama isterseniz 480W'lık modelin incelemesine bakabilirsiniz, orada kutu içeriği az da olsa var.

Kasa Tasarımı ve Etiket Bilgileri

Tagan TG530-U22 dış kasa
Tagan TG530-U22 dış kasa

Güç kaynağının dış kasa uzunluğu 160mm. Yani normal bir güç kaynağından yaklaşık 20mm falan daha uzun. Ağırlığı ise yaklaşık 2,7 kg civarı. Yani neredeyse 3KG'luk bir tuğla 😃

Kasadaki çizikler ve garanti etiketi
Kasadaki çizikler ve garanti etiketi

Güç kaynağının üst kısmına baktığımızda ilk göze çarpan şey aşırı çizik içinde olması. Eee tabii ki 20 yıllık güç kaynağı neler neler yaşamış, görmüştür. Bunun dışında sağ üstte yer alan garanti etiketini de görebilirsiniz. Kim bilir kaç yıl önce içi açılmıştır bunun. İlk açan ben değildim.

Alt kasanın mesh havalandırması
Alt kasanın mesh havalandırması

Güç kaynağının altına baktığımızda ise mesh bir yapıyla karşılaşıyoruz. Tagan burada PCB'nin altından sıcaklığı atmak için mesh bir kısım bırakmış. Ne kadar mantıklı tartışılır. Çünkü güç kaynağı buradan girecek herhangi bir şey için savunmasız sonuç olarak. Su dökülse Allah rahmet eylesin. Veya toz da rahatça girebilir.

Çift kutuplu anahtar, Split/Combined seçici ve arka fan
Çift kutuplu anahtar, Split/Combined seçici ve arka fan

Güç kaynağının arkasına yani egzoz çıkışına baktığımızda ise ilk göze çarpan şey kocaman anahtar olmuştur. O anahtar hem faz hattını hem de nötr hattını birden kesiyor. Bu oldukça iyi bir şey çünkü şu anda 10.000 TL'lik güç kaynaklarında bile bu anahtar kullanılamayabiliyor.

Bunun dışında anahtarın yanındaki kırmızı düğme de dikkatinizi çekmiştir. O düğme 115V- 230V geçişi için değil, 2 tane olan +12V hattını teke düşürmek için. Evet, hem çift hem de tekli şekilde kullanabiliyorsunuz güç kaynağını. Çok güzel bir özellik değil mi?

Kırmızı düğmenin sağında ise intake 80 mm'lik bir fan yer alıyor.

Ön fan ve kablo çıkışı
Ön fan ve kablo çıkışı

Ön tarafa geçtiğimizde öyle dikkat çeken bir şey yok. Yine aynı şekilde 80 mm'lik bir fan ve onun solunda hava çıkışları yer alıyor.

Kasanın yan yüzeyi
Kasanın yan yüzeyi

Güç kaynağının kenarlarına geldiğimizde ise yorgunluk daha da belli oluyor. Biraz hor kullanılmış.

Tagan TG530-U22 çıkış güç etiketi
Tagan TG530-U22 çıkış güç etiketi

Etikete geldiğimizde ise karşımıza şu yapı çıkıyor;

Etikette belirtilen çıkış değerleri
HatAkımHat gücüBirleşik sınır
+12V120 A240 W+12V1 / +12V2: 320 W
+12V220 A240 W+12V1 / +12V2: 320 W
+5V48 A240 W+5V / +3,3V: 320 W
+3,3V28 A92,4 W+5V / +3,3V: 320 W
+5VSB2,5 A12,5 WNegatif hatlarla: 28 W
−12V1 A12 WStandby / negatif: 28 W
−5V0,8 A4 WStandby / negatif: 28 W

Güç kaynağı oldukça eski olduğundan dolayı elbette +5V hatına düşen miktar epey fazla. +12V hattına düşen miktar ise 530W olarak nitelendirilen bir güç kaynağına göre elbette oldukça az kalıyor. Bu yüzden bu güç kaynağını alırken 530W değil de 350, 400W olarak düşünülmesi daha mantıklı. Çünkü günümüzde ikincil hatlardan çekilebilecek miktar 50 60W'ı yüksek ihtimalle geçmez.

Kablo Yapısı ve Bağlantılar

BağlantıKablo görünümü ve uzunluklarKonnektör ucu

ATX 20+4 pin

Anakart

ATX 20+4 pin kablosu
PSU → ilk uç 420 mm
ATX 20+4 pin konnektör ucu
Kalınlık 18 AWGBağımsız kablo 1Toplam konnektör 1Pigtail / zincir Yok

CPU / EPS 4+4 pin

İşlemci

CPU / EPS 4+4 pin kablosu
PSU → ilk uç 470 mm
CPU / EPS 4+4 pin konnektör ucu
Kalınlık 18 AWGBağımsız kablo 1Toplam konnektör 1Pigtail / zincir Yok

PCI-E 6 pin

Ekran kartı

PCI-E 6 pin kablosu
PSU → ilk uç 440 mm
PCI-E 6 pin konnektör ucu
Kalınlık 18 AWGBağımsız kablo 2Toplam konnektör 2Pigtail / zincir Yok

Her bağımsız kabloda 1 konnektör.

Molex 4 pin

Çevre birimleri

Molex 4 pin kablosu
PSU → ilk uç 450 mmUçlar arası 160 mm
Molex 4 pin konnektör ucu
Kalınlık 18 AWGBağımsız kablo 4Toplam konnektör 8Pigtail / zincir Var

4 bağımsız kablo × 2 Molex = 8 Molex. Bu dört kablonun ikisi ayrıca birer FDD ucuyla devam eder.

Floppy 4 pin

Molex zincirinin devamı

Floppy 4 pin kablosu
Son Molex ucundan + 160 mm
Floppy 4 pin konnektör ucu
Kalınlık 18 AWGBağımsız kablo 0Toplam konnektör 2Pigtail / zincir Var

İki Molex kablosunun son konnektöründen +160 mm uzayan birer FDD ucu.

SATA

Depolama

SATA kablosu
PSU → ilk uç 460 mmUçlar arası 150 mm
SATA konnektör ucu
Kalınlık 18 AWGBağımsız kablo 2Toplam konnektör 4Pigtail / zincir Var

2 kablo × 2 SATA konnektörü.

Topraklama

Ek bağlantı

Topraklama kablosu
PSU → ilk uç 460 mm
Topraklama konnektör ucu
Kalınlık 12 AWGBağımsız kablo 1Toplam konnektör 1Pigtail / zincir Yok

Ayrı halka uçlu topraklama kablosu.

Uzunluklar yazarın ölçümleridir. Güç kabloları 18 AWG kabul edilmiştir; ek topraklama kablosu 12 AWG’dir. FDD uçları iki Molex zincirinin devamıdır; bağımsız kablo sayısına tekrar eklenmez. Fotoğrafa dokunarak büyütebilirsiniz.

Şu fotoğrafları çekip şu tabloya yedirmek saatlerimi aldı... Tüm kabloların fotoğrafları bu üniteye ait.

İlk olarak tüm konnektör uçları altın kaplama. Evet, yanlış duymadınız PSU'nun iç kısmındaki konnektörler dahil tüm konnektörler altın kaplama. Altın, korozyona karşın kullanılmış. Elbette kullanılması gayet iyi. Şu an hala yeni gibi parlıyor konnektörler.

Kabloların yapısı size biraz garip gelebilir çünkü şimdiki sleeve kablo olsun aşırı temiz gözüksün mantığı eskiden yoktu. Mesela PCI-e kablosuna akarsanız yapısı oldukça garip. İç kısmına sleeve geçirilmiş, dışı ise kaygan plastiğimsi bir şeyle kaplanmış. Ayrıca ekstra filtreleme için Her iki PCI kablosunun ucunda da ferrit boncuk bulunuyor. Bunu şimdi göremezsiniz. İçimden keşke PCI kablosu 6+2 şeklinde olsaydı demek geçti ama o dönem için bu durumu normal kabul ediyorum. O dönemde 8 pin ekran kartları yerine 6 pin içeren ekran kartları daha yaygındı. CPU kablosu sayısı da normal geldi o dönem için, ki bu dönem için de normal. Trafo gibi bir işlemciniz yoksa tek 8 pinlik bir konnektör işlemcinizi rahatça besler.

Ayrıca nedense 8 tane Molex çıkışı koymuşlar. Aşırı derecede çok fazla.

Bir de 46 cm uzunluğunda ayrı bir topraklama kablosu bulunuyor. Bu kablo donanımlara güç sağlamak için değil, güç kaynağının metal kasasıyla bilgisayar kasası arasında ek bir topraklama bağlantısı oluşturmak için kullanılıyor. Normalde PSU, metal kasası ve güç kablosunun koruma topraklaması üzerinden zaten topraklanıyor. Dolayısıyla bu kablo zorunlu bir bağlantı değil, ek bir bağlantı noktası olarak düşünülmeli.

2. BÖLÜM

İç Yapıya Genel Bakış

Üretim Tarihi ve Platform Bilgileri

P022-F Ver. 2.0 platform işareti
P022-F Ver. 2.0 platform işareti

Ünitenin üretim tarihi PCB üzerinde yazmıyor. Sadece PCB'nin telif hakları 2003 yılında alınmış. Bizim model de 2005'te çıktığına göre muhtemelen 2006 veya 2007'li olabilir.

Üretici en başta bahsettiğim gibi Topower. Platform ise P022-F.

Bileşen Yerleşimi ve Soğutucular

Kasa içinde bileşen yerleşimi
Kasa içinde bileşen yerleşimi

Tagan'ı ilk açtığımda bende bu manzarayı görünce şaşırdım. Oldukça sıkışık ve dar yapılmış. Ağzına kadar dolu sözü burada sonuna kadar geçerli. Hatta inceleme için fotoğraf çekecektim fakat şu an hala tamir ettiğimden dolayı çekmek için yeniden toplamam gerekti. Yeniden toplarken de şu kablo yeri çıldırttı beni. Adamlar küçücük yere 50 tane kablo sığdırmayı başarmış helal olsun.

Kasadan çıkarılmış ana PCB
Kasadan çıkarılmış ana PCB

PCB'yi kasadan çıkardığımızda hala dolu gözüküyor. O üstündeki mavi kartı çıkarmadan PCB'yi kasadan çıkarmak mümkün değil. O yüzden nereye gitti demeyin. Bunun dışında gözünüze ilk çarpan şeyler soğutucular olmuştur çünkü gerçekten devasa yapıdalar.

Ana ve ikincil alüminyum soğutucular
Ana ve ikincil alüminyum soğutucular

Hayatımda hiçbir güç kaynağında bu kadar büyük soğutucular görmemiştim. Tabii ki bunun temel sebebi verimsizlik. O dönemki güç kaynaklarında 80 Plus furyası yoktu. Bu yüzden verim konusunda zorunluluk yoktu. Üstüne Tagan sessizlik konusuna önem verdiğinden dolayı böyle devasa soğutucu yapma gereği duymuş.

Fan ve Fan Kontrolü

Arka 80 mm fanın iki yüzü
Arka 80 mm fanın iki yüzü
Ön 80 mm fanın iki yüzü
Ön 80 mm fanın iki yüzü

Kasa kısmında da bahsettiğim gibi güç kaynağının hem önünde hem de arkasında 80 mm'lik fanlar bulunuyor. Arka egzoz bölümünde yer alan fan reverse yapılmış ve içeriye hava veriyor. Evet, yanlış değil o zamanlarda da firmalar reverse fan kullanabiliyor. Modeli Tagan S0801512H. 12V 0.19A değerleri var ve Single Ball Bearing bir fan tercih edilmiş.

Bu fanlardaki sleeve ve ball bearing yapıları
Bu fanlardaki sleeve ve ball bearing yapıları

Bu fotoğraf bu fanlara ait.

Öndeki fan ise arka tarafta bulunan fana kıyasla daha ince bir yapıya sahip ve reverse değil. Bu fan da içeriye hava verecek şekilde konumlandırılmış. Sebebini pek anlamadım ama PSU'da dışarıya hava atışı yok. Bu fanın modeli etiketinde yazmıyor. Etikette sadece Tagan yazıyor o kadar. Ayrıca bu fan anlamsızca Sleeve Bearing tercih edilmiş. Yani arkadaki fanı ball bearing yapıyorsun, bunu da yapsana be Tagan? Buradan da sana bir eksi veriyorum.

Fan kontrol kartı ve D882 transistörler
Fan kontrol kartı ve D882 transistörler
Fan kontrol kartının arka yüzü
Fan kontrol kartının arka yüzü

Fan kontrolü ikincil soğutucuya vidalanmış ayrı bir kart üzerinden yapılıyor. Muhtemelen kart o kadar dolu ki koyacak alan bulamamışlar. Fanları beslemek için 2 adet NPN bir transistör olan D882 kullanılıyor. Bu transistörlerin üzerine ısındığından dolayı küçük de olsa alüminyum bir blok konmuş.

Ek olarak fanlar ısıya göre hızlarını ayarlayabilmesi için ikincil soğutucuya bir termistör bağlanmış.

Ayrıca kartın arkasında bayağı bir SMD komponent var. Biraz garipsedim çünkü bu kadar eski güç kaynakların SMD bir şey görmek zor. Neyse, bu SMD komponentlerin arasında STMicroelectronics LM324DT'da bulunuyor. (Datasheet) Dört bağımsız operasyonel yükselteç içeren bu entegre, sıcaklığa bağlı fan kontrolünde kullanılıyor.

3. BÖLÜM

Giriş Katı ve EMI Filtresi

EMI Filtresi

Güç girişindeki EMI filtre kartı
Güç girişindeki EMI filtre kartı

EMI filtresi iki aşamalı olarak yapılmış. Birinci aşama Güç konnektörünün üstüne ayrı bir PCB olarak yapılmış. Üzerinde 2 adet Y kapasitörü, 2 adet Differential Mode bobin, 1 adet Common Bobin ve son olarak 1 adet X kapasitörü yer alıyor. Yalnız normalde X kapasitörlerinin güç kesildikten sonra boşalması için deşarj direnci dediğimiz direnç konur fakat burada konulmamış. Bu öyle dümdüz kullanıcı için aşırı büyük bir sorun değil ama normalde konması gerekirdi. Tamir için açan birisi orada kalan enerjiyle çarpılabilir.

Ana PCB giriş filtresi ve sigorta
Ana PCB giriş filtresi ve sigorta

Neyse, EMI filtresinin ikinci kısmına geldiğimizde pek bir şey yok çünkü ana PCB üzerinde gerçekten hiç alan yok. Girişte ilk olarak 10 amperlik cam bir sigortadan geçiliyor sonra 2.5Ω'luk bir NTC'den geçiliyor, Common Bobini olduğunu düşündüğüm bobinden geçip PWM katına giriyor. Ayrıca 2 adet Y kapasitörü de bulunuyor. 1 tane X kapasitörü eklemek için yer bırakılmış olsa da eklenmemiş. Ayrıca burada da deşarj direnci bulunmuyor.

Giriş kısmında tek beğendiğim kısımlar: Faz ve Nötr kablolarının konnektörlü olması ve sigortanın lehimlenmek yerine metal plakalarla tutturulması. Gerçekten inanılmaz bir rahatlık tamir ederken. Keşke her marka şunları yapsa.

Giriş Koruması ve İlk Akım Sınırlaması

Ünitede MOV bulunmuyor. Bu büyük bir eksiklik sayılır. Hatta MOV için PCB'de yer bile yok. Yani tasarımda bile düşünülmemiş.

İlk akım sınırlama NTC termistörü
İlk akım sınırlama NTC termistörü

Bulunan NTC ise 2.5Ω ve 20mm çapında. 530W'lık bir güç kaynağı için bayağı büyük seçilmiş. Normalde 10mm kullanılmasını beklerdim. İyi bir seçim.

Köprü Diyot

Köprü doğrultucu ve soğutucusu
Köprü doğrultucu ve soğutucusu

Köprü diyot ana PCB üzerinde yer almak yerine ayrı bir kart üzerinde yer alıyor. MD KBU1006 (Datasheet) kullanılmış. 600V ters gerilim ve 10A akım kapasitesine sahip. 530W'lık bir güç kaynağı için fazlasıyla yeterli. Ayrıca kendisine ayrı bir alüminyum soğutucu ayrılmış. Normalde kullanmayabilirlerdi.

4. BÖLÜM

PFC Katı ve Bulk Kapasitörler

PFC Kartı ve Güç Elemanları

APFC kartının lehim yüzü
APFC kartının lehim yüzü
APFC kartının bileşen yüzü
APFC kartının bileşen yüzü

APFC ayrı bir kart üzerinde. Köprü diyot da bu kartta. Bu ayrı kart tasarımını kullanan pek yok. Genelde eski tip half bridge platformları azıcık modifiye edip APFC yediriyorlar ama ana PCB'de yer olmadığından ayrı kart üzerine alınıyor. Burada da bunun yaşanmış olması olası. Eğer köprü diyot bu kart üzerinde olmasaydı ve ana PCB üzerinde olsaydı teorik olarak APFC'yi aradan çıkarıp güç kaynağını o şekilde de çalıştırabilirdik. Örnekleri var.

PCB'nin arkası her ne kadar temiz olsa da (bazı yerler de flux kalıntısı olabilir tamir nedeniyle kapasitörler değiştiğinden dolayı flux kalmıştır.) Bazı komponentlerin bacakları yarım yapalak kesilmiş ve yamultulmuş. Bu yüzden bazı bacaklar başka yollara aşırı derecede yakın olabiliyor. Buradan Tagan'a eksi ama bunu yapan kişi aslında Topower.

APFC MOSFET’leri ve soğutucu
APFC MOSFET’leri ve soğutucu

APFC anahtarlamasında 2 adet Toshiba 2SK2837 (Datasheet) kullanılmış. 500V gerilim, 20A sürekli akım ve 150W güç dağıtım kapasitesine sahip. İletim direnci 0,21Ω (tipik), maksimum 0,27Ω. Özellikle 20A akım kapasitesi oldukça iyi olsa da iletim direnci günümüz MOSFET'lerine kıyasla yüksek. Bu da yüksek akımlarda daha fazla iletim kaybı yani ısınmaya denk geliyor. Ama büyük bir alüminyum soğutucuya bağlı olduğundan pek sorun olacağını sanmıyorum.

UF1006F hızlı toparlanmalı diyot
UF1006F hızlı toparlanmalı diyot

PFC doğrultmasında ise 1 adet UF1006F (Datasheet) kullanılmış. 600V ters gerilim, 10A ortalama akım ve 100ns ters toparlanma süresine sahip. Schottky yerine Ultra-Fast recovery diyot tercih edilmiş olması şaşırtıcı değil; bu tip diyotlar o dönemin Boost PFC devrelerinde oldukça yaygındı. Diyotun ileri yönlü gerilim düşümü 10A'de maksimum 1,7V olduğundan özellikle yüksek yüklerde kayda değer bir ısı oluşabiliyor. Ama bu bileşen de soğutucuya monte edilmiş.

Bulk Kapasitörler

Matsushita UQ bulk kapasitörler
Matsushita UQ bulk kapasitörler

Tagan, bulk kapasitör tarafında 2 adet Matsushita (Panasonic) UQ serisi 820µF 200V 85°C (Datasheet) kullanmış. Toplam kapasite seri bağlandıklarından dolayı 1640uF değil, 410uF oluyor ve dayanım 400V oluyor. Bu 530W için oldukça iyi bir değer. Günümüz 550W'lık güç kaynaklarında 220uF bile kullanılabiliyor.

UQ serisinin 820µF/200V modeli 120Hz'de 2,93A ripple akımı kapasitesine sahip ve 85°C'de 2.000 saat dayanıklılık sınıfında bulunuyor. Kalitesiz bir seri değil amma 85°C olması kötü. Zaten en başta da söylemiştim; ünitenin en kötü olduğu kısım kapasitörler diye. Keşke Tagan burada el atıp en azından 105°C'lik Elite veya Nichicon kullansaymış.

5. BÖLÜM

Anahtarlama Katı

Ana PCB üzerinde anahtarlama katının yerleşimi
Ana PCB üzerinde anahtarlama katının yerleşimi

Devre Topolojisi

Devre topolojisi LLC'siz Half Bridge. Topower burada klasik BJT half-bridge tasarımını kullanmış. Zaten güç kaynaklarından anlayan birisi ana trafonun primerine bağlı olan polyester kapasitörden de Half Bridge olduğunu anlamıştır.

Ana Anahtarlama Transistörleri

2SC3320 ana transistörleri ve PFF6N60 standby MOSFET’i
2SC3320 ana transistörleri ve PFF6N60 standby MOSFET’i

Ana anahtarlama katında iki adet 2SC3320 (Datasheet) bulunuyor. Bunlar MOSFET değil, 400V kolektör-emiter gerilimine, 15A sürekli kolektör akımına ve 80W güç dağıtım kapasitesine sahip NPN bipolar transistörler. 2000'li yıllarda oldukça yaygın olan bu topoloji, günümüzdeki LLC tasarımlarına kıyasla genellikle daha yüksek anahtarlama kayıplarına sahip. Zaten devasa soğutucuya bağlanmasındaki sebeplerden birisi de bu.

PFC/PWM Kontrolcüsü

STMicroelectronics L6562N PFC kontrolcüsü
STMicroelectronics L6562N PFC kontrolcüsü

APFC kontrolü ise STMicroelectronics L6562N (Datasheet) tarafından gerçekleştiriliyor. Bu Transition Mode (TM) çalışma yöntemini kullanıyor ve giriş akımını şebeke geriliminin dalga şekline uygun hâle getirerek güç faktörünü iyileştiriyor. Ayrıca çıkış aşırı gerilim koruması, akım algılama ve sıfır akım algılama gibi özelliklere de sahip. Ayrıca sanırım soğuması için ek bir bakır plaka eklenmiş. İyi bir detay.

Texas Instruments TL494CN PWM kontrolcüsü
Texas Instruments TL494CN PWM kontrolcüsü

PWM kısmının kontrolü ikincil kısımda yer alan Texas Instruments TL494CN (Datasheet) tarafından yapılıyor. İçerisinde iki hata yükselteci, 5V referans kaynağı, osilatör ve Dead-time kontrol devresi bulunuyor. 300KHz'e kadar çalışabilen bu entegre, ana transistörlerin anahtarlama sürelerini kontrol ediyor. Oldukça eski fakat ATX güç kaynaklarında yıllarca kullanılmış bir kontrolcü.

Ana Transformatör

T100-A ana transformatör
T100-A ana transformatör

Ana transformatörün üzerinde T100-A E231049 VIKING B-2 kodu bulunuyor. Sekonder sargılarının bir kısmında bakır folyo kullanılmış. Özellikle yüksek akım taşıyan düşük gerilim çıkışlarında folyo sargılar tercih edilebiliyor.

6. BÖLÜM

Çıkış Katı ve Filtreleme

Çıkış katı ve filtreleme bileşenleri
Çıkış katı ve filtreleme bileşenleri

Çıkış katı da kartın gerisi gibi oldukça sıkışık.

Çıkış Doğrultucuları

Sekonder soğutucu üzerindeki güç elemanları — ön yüz
Sekonder soğutucu üzerindeki güç elemanları — ön yüz

İkincil soğutucunun ön tarafı.

Sekonder soğutucu üzerindeki güç elemanları — arka yüz
Sekonder soğutucu üzerindeki güç elemanları — arka yüz

İkincil soğutucunun arka tarafı.

Doğrultma türü elbette pasif doğrultma.

Sekonder tarafta +5V hattının doğrultulması için iki adet Fuji Electric D83-004 (Datasheet) kullanılmış. Bunlar 40V ters gerilim ve 30A ortalama akım kapasitesine sahip çift Schottky doğrultucular. İki adet kullanılmasıyla toplam nominal akım kapasitesi 60A'ya ulaşıyor. Etikette +5V hattı için 48A belirtildiğinden yeterli bir seçim.

+12V hattında ise iki adet BYV32E (Datasheet) bulunuyor. Bunlar Schottky değil, 20A kapasiteli çift Ultra-Fast recovery doğrultucular. BYV32E ailesinin 150V ve 200V gibi farklı gerilim dayanımına sahip modelleri bulunuyor. Ters toparlanma süreleri 25Ns'ye kadar düşebiliyor. Schottky diyotlara göre daha yüksek ileri gerilim düşümüne sahip olmaları nedeniyle doğrultma kayıpları da daha yüksek olabiliyor.

+3,3V hattında ise biraz daha ilginç bir tasarımla karşılaşıyoruz. Burada SBL2040CT (Datasheet) Schottky diyot ve STMicroelectronics STP80NE03L-06 (Datasheet) MOSFET kullanılmış. SBL2040CT, 40V ters gerilim ve toplam 20A ortalama akım kapasitesine sahip. MOSFET ise 30V, 80A ve maksimum 6mΩ iletim direnciyle oldukça güçlü bir parça.

Topower burada alışılmış saturasyon bobinli (MAG-AMP) regülasyon yerine +3,3V hattını +5V üzerinden besleyen bir buck dönüştürücü kullanmış. MOSFET'in Drain bacağı +5V hattına, Source bacağı ise SBL2040CT'nin ortak katoduna ve çıkış bobinine bağlı. Gate bacağı da sürme devresine gidiyor. MOSFET kapandığında bobin akımının devam etmesini sağlayan Schottky diyotla birlikte bir buck converter yapıyor. Yani +3,3V hattının gerilimi, ana transformatörün diğer çıkışlarından bağımsız olarak MOSFET'in anahtarlanmasıyla düzenlenebiliyor. Özellikle bu dönemdeki grup regülasyonlu güç kaynaklarında kullanılan MAG-AMP yönteminden farklı bir çözüm. Güzel.

Negatif çıkışlar da ise STMicroelectronics L7905CV (Datasheet) kullanılmış. Bu, 1,5A kapasiteli negatif lineer gerilim regülatörü. −12V beslemesinden −5V çıkışı elde etmek için kullanılıyor. −5V hattı artık modern ATX güç kaynaklarında bulunmuyor ancak bu modelin üretildiği dönemde hâlâ kullanılıyordu.

Çıkış Bobinleri ve Kapasitörleri

Sökülmüş orijinal çıkış kapasitörleri
Sökülmüş orijinal çıkış kapasitörleri

+12V hattında:

Fuhjyyu TM 4700µF/16V ×1

Fuhjyyu TMR 2200µF/16V ×1

Fuhjyyu TN 470µF/16V 105°C@1000h ×4

+5V hattında:

Fuhjyyu TM 4700µF/10V ×1

Fuhjyyu TMR 2200µF/10V ×1

+3,3V hattında:

Fuhjyyu TM 4700µF/10V ×1

Fuhjyyu TMR 2200µF/10V ×1

−12V ve −5V hatlarında:

GL RK 220µF/16V X1

Kapasitörler kullanılmış.

Geldik ünitenin en berbat kısmına ve bozulmasındaki temel nedene. Kapasitörler ama berbat kapasitörler. +12V hattında toplam 8780µF, +5V ve +3,3V hatlarında ise ayrı ayrı 6900µF kapasite bulunuyor. Kapasite konusunda bir sıkıntı yok fakat kaliteleri berbat ve ötesi. Ben içini ilk açtığımda Fuhjyyu markalı kapasitörlerin hepsi neredeyse patlaktı. Muhtemelen de ünite bu yüzden öldü. Fuhjyyu markası AsiaX'in yandan yemişi gibi düşünülebilir. Tonlarca sızdırma patlama raporları var. Alacak kişiler varsa ünitedeki tüm kapasitörleri yenileriyle değiştirmek zorunda yoksa yarın bir gün sizi daha ciddi sıkıntılara sokabilir.

GL yani Goldlink markası ise yine çöpten farksız. Ucuz güç kaynaklarında sık görüldüğü ve oldukça fazla sızıntı raporu görüldüğü yazılmış Çin kapasitör arşivinde.

Gerilim Regülasyonu ve Geri Besleme

Regülasyon yukarıdaki fotoğraftan görebileceğiniz gibi Grup regülasyon. 3.3V kanalı Buck converter ile üretiliyor.

Ana transistörlerin sürme transformatörü
Ana transistörlerin sürme transformatörü

Feedback tamamen sekonderde yer aldığından dolayı herhangi bir optokuplör gerekmiyor. Primerde yer alan transistörler sürme transformatörüyle sürülüyor.

Optokuplörler

Sadece 5VSB hattı Optokuplör kullanıyor. Ona onun bölümünde değineceğim.

7. BÖLÜM

5VSB Devresi

5VSB devresinin yerleşimi
5VSB devresinin yerleşimi

Devre Yapısı ve Kontrolcü

Texas Instruments TL3842P standby kontrolcüsü
Texas Instruments TL3842P standby kontrolcüsü

5VSB hattının kontrolünü Texas Instruments TL3842P (Datasheet) sağlıyor. 500KHz'e kadar çalışabilen akım modlu bir PWM kontrolcüsü. Anahtarlama için daha önce gördüğümüz PFF6N60 MOSFET kullanılmış. Devre flyback yapısında ve çıkış geriliminin geri beslemesi optokuplör üzerinden sağlanıyor.

Optokuplörün modeli Cosmo 1010 817 E51 C. Bu tarzda eski güç kaynakları aldığınızda genelde optokuplörü değiştirmeniz önerilir çünkü bunlarında bir ömrü bulunuyor. Optokuplörün içerisindeki LED zamanla eskiyor, feedback döngüsünü etkiliyor.

Doğrultma ve Filtreleme

5VSB çıkışının filtrelenmesinde iki adet Fuhjyyu 1000µF/10V kondansatör kullanılmış. Aralarında 1 adette bobin bulunuyor. Bunların ikisi görsel olarak direkt patlak. Yani bilgisayar kapalıyken bileşenlerin güç devreleri işkence çekiyor. Burada en azından düzgün bir Elite veya Nichicon kullanılabilirdi.

8. BÖLÜM

Üretim Kalitesi ve İzolasyon

Lehim ve Montaj Kalitesi

Ana PCB lehim yüzü
Ana PCB lehim yüzü

Lehim kalitesi konusunda ben bir sıkıntıya rastlamadım fakat APFC kısmında dediğim gibi bileşenlerin ayakları doğru düzgün kesilmediğinden ve doğru düzgün yamultulmadığından dolayı bazı noktalar çok sıkıntılı.

Komşu yola yaklaşan bileşen bacağı
Komşu yola yaklaşan bileşen bacağı

Az daha bükülse kenarındaki yola girecek. Bu durum karşılıklı bacaklarda da var. El ele verir gibi birleşecekler neredeyse. Topower eski tip clinched lead kesimini kullanıyor sanırım. Bunu umarım şimdi değiştirmiştir.

Primer–Sekonder İzolasyonu

Primer ile sekonder arasında yaklaşık 7–8 mm'lik bir mesafe bulunuyor. Bu yeterli bir mesafe.

Kaplama

Gloop genel olarak çok az kullanılmış.

9. BÖLÜM

Koruma Devreleri

Supervisor IC ve Korumalar

LM339N içeren kontrol ve koruma kartı
LM339N içeren kontrol ve koruma kartı

Supervisor IC ikincil kısımda ana PCB'den ayrı dik bir kart üzerinde duruyor. O da Texas Instruments LM339N (Datasheet). Bu dört bağımsız gerilim karşılaştırıcısı içeriyor. Özel bir PSU supervisor entegresi değil; Topower gerekli koruma ve izleme devrelerini harici dirençler, diyotlar ve karşılaştırıcılarla oluşturmuş.

Koruma devreleri — soğuk/sıcak eşik testleri yapılmadı
KorumaDurum / kapsamSoğukSıcak
OCPAşırı akım korumasıVar · üretici beyanı+12 V / +5 V / +3,3 V——
SCPKısa devre korumasıVar+12 V / +5 V / +3,3 V——
OPPAşırı güç korumasıBelirsizDoğrulanmadı——
OTPAşırı sıcaklık korumasıYokTermistör yeri boş——
SPDarbe gerilimi korumasıYokMOV bulunmuyor——
IPİlk akım sınırlamaVarNTC termistör——
OVPAşırı gerilim korumasıVar+12 V / +5 V / +3,3 V——
UVPDüşük gerilim korumasıVar+12 V / +5 V / +3,3 V——
FFPFan arızası korumasıYok———
NLOYüksüz çalışmaYok———

Var ifadesi bu incelemedeki devre tespiti veya belirtilen üretici beyanıdır; yük altında tetiklenme testi anlamına gelmez. OPP için metindeki şüphe korunmuştur. — : ölçüm yapılmadı.

Koruma olarak ünite biraz fakir. Tagan OCP olduğunu belirtmiş ama gerçekten var mıdır bilmiyorum. OPP'de biraz şüpheli.

Kullanılmamış termistör ve bağlantı noktaları
Kullanılmamış termistör ve bağlantı noktaları

Bir de Tagan üniteden sanırım OTP'yi çıkarmış çünkü PCB üzerinde ikincil soğutucuya bağlanacak şekilde termistör yeri olsa da kullanılmamış. Hatta devre üzerinde hala tonla kullanılmamış nokta var. Mesela RGB için bir port bırakılmış.

10. BÖLÜM

Performans Testleri

Açıkçası bu kadar eski bir üniteye test yapmak oldukça haksızlık olur çünkü sonuç olarak yıllar içerisinde ünite performansından da kaybediyor. Ayrıca zaten istesem de şu anda test edemem. Ana transistörlerin kargodan gelmesini bekliyorum. Gelse bile kapasitörlerinin hepsini Nippon, Rubycon, Elite veya Nichicon gibi markalarla değiştirdiğim için performans da orijinalinden biraz farklı olacaktır.

11. BÖLÜM

Sonuç ve Genel Değerlendirme

Tagan TG530-U22 genel görünümü
Tagan TG530-U22 genel görünümü

Geldik sonuç bölümüne. Tagan TG530-U22, dönemine göre oldukça kapsamlı bir tasarıma sahip. Büyük soğutucular, çift fanlı soğutma sistemi, yüksek primer kapasitesi ve +3,3V hattındaki MOSFET'li regülasyon gibi özelliklere sahip. Özellikle kablolama ve soğutma konusunda Topower'ın epey uğraştığı belli.

Ancak kapasitör seçimi için aynı şeyi söyleyemeyeceğim. Filtreleme kısmında kapasitörleri zaten gömdüğüm için burada bir daha gömmeyeceğim ama gerçekten çöpe atılası cinsten hepsi.

Genel olarak gerçekten ilginç bir platform. Keşke Tagan piyasayı yakalayabilseydi ve bu tasarımlarını günümüzde devam ettirebilseydi...

Aşağıda ünitenin artılarını, eksilerini ve dikkat edilmesi gereken yerlerini bulabilirsiniz.

Artıları 👍

  • 󠁏 Bulk kapasitörlerin kapasitansı iyi.
  • 󠁏 Oldukça büyük, kalın ve çok kanatçıklı alüminyum soğutucular.
  • 󠁏 +3,3V hattında klasik mag-amp yerine MOSFET'li regülasyon kullanılması.
  • 󠁏 +12V hatları için Split/Combined özelliği.
  • 󠁏 Altın kaplama konnektörler ve PCIe kablolarında ferrit çekirdekler.
  • 󠁏 Çift kutuplu güç anahtarı.
  • 󠁏 İki adet sıcaklık kontrollü 80 mm fan ve ayrı fan kontrol devresi.
  • 󠁏 Kablo ve konnektör sayısı oldukça fazla ve kablo kaplamaları mevcut.
  • 󠁏 Arka taraftaki Reverse fan'da Single Ball Bearing kullanılmış.

Eksileri 👎

  • 󠁏 Kullanılan tüm kapasitörlerin neredeyse hepsi berbat.
  • 󠁏 20 yıllık, yani aşırı eski.
  • 󠁏 Benim örneğimdeki neredeyse tüm kapasitörler patlak.
  • 󠁏 APFC kartında ve ana PCB'de bazı bileşen ayakları gereğinden uzun bırakılmış ve komşu lehim noktalarına oldukça yakın.
  • 󠁏 İç yerleşim çok sıkışık. Bazı bileşenlere ulaşmak oldukça zor.
  • 󠁏 Anakart, CPU ve PCIe kabloları günümüz kasaları için kısa kalabiliyor.
  • 󠁏 Eski nesil BJT half-bridge topolojisinin verimlilik açısından dezavantajları bulunuyor.
  • 󠁏 +12V hattının toplam kapasitesi 320W ile sınırlı.
  • 󠁏 OTP yok; OPP doğrulanamadı.
  • 󠁏 İkinci fan Sleeve Bearing kullanıyor.
  • 󠁏 Aşırı ağır.
  • 󠁏 MOV yok.
  • 󠁏 X kapasitörleri için Deşarj direnci kullanılmamış.

Dikkat edilmeli ☝️

  • 󠁏 Güç kaynağı aşırı derecede çok eski olduğundan dolayı alındığında kapasitörlerin durumuna bakılmalı. Hatta benim önerim durumuna bile bakmadan tüm kapasitörleri değiştirmeniz yönünde olacaktır.
  • 󠁏 Benim örneğimde iki anahtarlama transistörü kısa devreye düşmüş ve giriş sigortası atmış. Bu durumun bütün modellerde görülen bir sorun olduğu söylenemez.